Difficult
પ્રતિક્રિયાની હદ (extent) નક્કી કરવા માટે સંતુલન અચળાંકનો ઉપયોગ ઉદાહરણ સાથે સમજાવો.
(N/A) કોઈપણ પ્રતિક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક $(K_{c})$ નું આંકડાકીય મૂલ્ય પ્રતિક્રિયાની હદ સૂચવે છે,પરંતુ તે પ્રતિક્રિયાના દર વિશે કોઈ માહિતી આપતું નથી.
$K_{c}$ અથવા $K_{p}$ નું મૂલ્ય નીપજોની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં અને પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. $K$ નું મૂલ્ય ઊંચું હોય તો નીપજની સાંદ્રતા વધુ હોય છે,અને જો $K$ નું મૂલ્ય નીચું હોય તો નીપજની સાંદ્રતા ઓછી હોય છે.
$K$ નું મૂલ્ય $\propto \text{[નીપજો]} \propto \frac{1}{\text{[પ્રક્રિયકો]}}$
સંતુલન મિશ્રણના બંધારણ માટે નીચે મુજબના સામાન્ય નિયમો છે:
$(a)$ જો $K_{c} > 10^{3}$ હોય: પ્રક્રિયકો કરતા નીપજોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે; એટલે કે,જો $K_{c}$ ખૂબ મોટું હોય,તો પ્રતિક્રિયા લગભગ પૂર્ણતા તરફ જાય છે. ઉદાહરણો:
$(i)$ $500 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightleftharpoons H_{2}O_{(g)}$ પ્રતિક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક ખૂબ મોટો છે,$K_{c} = 2.4 \times 10^{47}$.
$(ii)$ $300 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + Cl_{2(g)} \rightleftharpoons 2 HCl_{(g)}$ માટે $K_{c} = 4.0 \times 10^{31}$ છે.
$(iii)$ $300 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + Br_{2(g)} \rightleftharpoons 2 HBr_{(g)}$ માટે $K_{c} = 5.4 \times 10^{18}$ છે.
$K_{c}$ અથવા $K_{p}$ નું મૂલ્ય નીપજોની સાંદ્રતાના સમપ્રમાણમાં અને પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. $K$ નું મૂલ્ય ઊંચું હોય તો નીપજની સાંદ્રતા વધુ હોય છે,અને જો $K$ નું મૂલ્ય નીચું હોય તો નીપજની સાંદ્રતા ઓછી હોય છે.
$K$ નું મૂલ્ય $\propto \text{[નીપજો]} \propto \frac{1}{\text{[પ્રક્રિયકો]}}$
સંતુલન મિશ્રણના બંધારણ માટે નીચે મુજબના સામાન્ય નિયમો છે:
$(a)$ જો $K_{c} > 10^{3}$ હોય: પ્રક્રિયકો કરતા નીપજોનું પ્રમાણ વધુ હોય છે; એટલે કે,જો $K_{c}$ ખૂબ મોટું હોય,તો પ્રતિક્રિયા લગભગ પૂર્ણતા તરફ જાય છે. ઉદાહરણો:
$(i)$ $500 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + \frac{1}{2} O_{2(g)} \rightleftharpoons H_{2}O_{(g)}$ પ્રતિક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક ખૂબ મોટો છે,$K_{c} = 2.4 \times 10^{47}$.
$(ii)$ $300 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + Cl_{2(g)} \rightleftharpoons 2 HCl_{(g)}$ માટે $K_{c} = 4.0 \times 10^{31}$ છે.
$(iii)$ $300 \ K$ તાપમાને $H_{2(g)} + Br_{2(g)} \rightleftharpoons 2 HBr_{(g)}$ માટે $K_{c} = 5.4 \times 10^{18}$ છે.
Explore More
Similar Questions
$T(K)$ તાપમાને,$A_{2(g)} \rightleftharpoons B_{2(g)}$ પ્રક્રિયા માટે $K_c$ નું મૂલ્ય $99.0$ છે. $2 \ mol$ $A_{2(g)}$ ને $1 \ L$ ના બંધ પાત્રમાં $T(K)$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી સંતુલન સ્થપાય છે. સંતુલન સમયે $A_{2(g)}$ અને $B_{2(g)}$ ની સાંદ્રતા ($mol \ L^{-1}$ માં) અનુક્રમે કેટલી હશે?
સંતુલન સમયે,$800 \, K$ તાપમાને એક બંધ પાત્રમાં $N_{2} = 3.0 \times 10^{-3} \, M$,$O_{2} = 4.2 \times 10^{-3} \, M$ અને $NO = 2.8 \times 10^{-3} \, M$ ની સાંદ્રતા છે. તો પ્રક્રિયા $N_{2(g)} + O_{2(g)} \rightleftharpoons 2NO_{(g)}$ માટે $K_{c}$ શું હશે?
Medium
View Solutionઆપેલ પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક $100$ છે.
$N_{2(g)} + 2 O_{2(g)} \rightleftharpoons 2 NO_{2(g)}$
નીચે આપેલી પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક શું છે?
$NO_{2(g)} \rightleftharpoons \frac{1}{2} N_{2(g)} + O_{2(g)}$
$N_{2(g)} + 2 O_{2(g)} \rightleftharpoons 2 NO_{2(g)}$
નીચે આપેલી પ્રક્રિયા માટે સંતુલન અચળાંક શું છે?
$NO_{2(g)} \rightleftharpoons \frac{1}{2} N_{2(g)} + O_{2(g)}$
પ્રક્રિયા $N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons 2NH_{3(g)}$ માટે,સંતુલન અચળાંક $K$ નું સાચું સૂત્ર કયું છે?
Medium
View Solutionઅચળ તાપમાને,વિઘટન પ્રક્રિયા $N_2O_4 \rightleftharpoons 2NO_2$ માટે સંતુલન અચળાંક $(K_p)$ $K_p = \frac{4x^2P}{1 - x^2}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $P = \text{દબાણ}$,$x = \text{વિઘટનનું પ્રમાણ}$. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
DifficultIIT 2001
View SolutionVedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo